bladzijde 1

Nonnen in Klein Tibet

Weggestopt in het verre noord westen van het moderne India ligt het hoge en woestijnachtige landschap van Ladakh, met aan haar oosterse grens de Himalaya.
In het westen ligt het 'oorlogs' gebied Kashmir, maar dat weerhoudt toeristen en trekkers er niet van om 's zomers de hoofdstad van Ladakh, Leh, te bezoeken. In Leh wonen 24.000 mensen, waarvan 4.000 moslims. Ooit behoorde dit woeste land tot Tibet, totdat India het gebied annexeerde. Doordat het gebied zo slecht toegankelijk is over de weg, is nooit gebeurd wat er in het Tibet na de Chinese invasie plaatsvond: een ware invasie van Indiërs is uitgebleven zodat deze regio (ook wel 'Klein Tibet' genoemd) tamelijk authentiek is gebleven.

In 1995 luisterde ik, met een paar honderd andere vrouwen, naar Dr. Tsering Palmo, die ons in Leh toesprak tijdens de internationale conferentie van Boeddhistische vrouwen, toendertijd georganiseerd door de Sakyadhita organisatie. Zij beschreef de deplorabele omstandigheden waaronder 300 nonnen in Ladakh moesten leven. De afgelopen jaren ben ik regelmatig terug geweest in Ladakh, en de situatie is dramatisch verbeterd. Allereerst zijn er nu bijna duizend nonnen, die in 27 kloosters wonen die verspreid liggen over Ladakh. Er zijn 120 Ladakhse nonnen die in andere delen van India of nepal studeren voor 'amchi' of om het 'Geshe' diploma te behalen. De Ladakhse vrouwen hebben een lange weg bewandeld.

bladzijde 2

Upasika

Als voorbeeld voor de veranderingen noem ik de situatie zoals die door Anna Grimshaw werd beschreven in haar boek "Servants of the Buddha". Zij beschrijft de omstandigheden waaronder de nonnen van het Chulichan klooster moesten leven en werken: zij bewerkten het land voor producten, bestemd voor de monniken van het nabij gelegen Rizong klooster. In 1995 waren daar van de 11 nonnen nog vier nonnen over en het klooster bevond zich in een deplorabele toestand, er was letterlijk geen kamer waar het dak niet lekte. Vorig jaar echter bezocht ik het klooster opnieuw: twintig, veelal jonge nonnen, bevolken de nieuwe kamers en de nonnen hebben hun eigen leraar.

Nonnen krijgen, in alle tradities, minder respect dan hun mannelijke collega's. Patriarchale stukturen zorgen daar wel voor. Zelfs dan nemen de nonnen in Ladakh een unieke plaats in deze regio van india.

In werkelijkheid heeft de plicht van een Boeddhistische non te maken met de perceptie van nonnen door Ladakhse monniken en leken. Dat komt doordat, anders dan in enig andere Boeddhistische traditie, hier vrouwen het nonnenkleed mogen dragen, ook als zij alleen de vijf geloftes heeft afgelegd (de "upasika") die iedere lekenboeddhist aflegt. Historisch gezien is deze ongebruikelijke praktijk ontstaan doordat zo'n tweehonderd jaar geleden een Rinpoche van Rizong een groep jonge meisjes toestond nonnenkleren te dragen na hun belofte de tien hogere geloftes (van novicen: rab-jung-pas) af te leggen als ze achttien jaar zouden zijn. De habijten waren een teken dat deze jonge meisjes serieus waren met hun plannen. Een groot deel van deze groep heeft de tien geloftes echter nooit afgelegd, daardoor werd het dragen van het nonnenhabijt niet meer serieus genomen door monniken en leken. Langzamerhand sloop het gebrek aan respect voor vrouwen in nonnengewaden in de Ladakhse maatschappij: niemand kan aan de buitenkant zien of een non alle geloftes heeft afgelegd. Alle nonnen werden over een kam geschoren, met als gevolg dat hun status nihil was. Door die lage status lag het voor de hand dat nonnen werden gebruikt om voor families te zorgen, wegen aan te leggen, of de tuinen van mannenkloosters te bewerken, zonder gelegenheid tot scholing of gebed.

Dr. Palmo zegt daarover:
" Doordat nonnen van generatie op generatie geen geld of tijd hadden is het niveau van onderwijs erbarmelijk: 80 procent is analfabeet. Nonnen werken nog steeds voor hun familie in ruil voor eten. De nonnen die wel in een klooster treden zien hun hoop snel vervolgen als blijkt dat daar ook geen gelegenheid is voor onderwijs. In 1994 was de traditie van Ladakhse nonnen bijna uitgestorven."

bladzijde 3

Dr. Palmo

Door de Skyadhita conferentie kwamen de nonnen van Ladakh in aanraking met hun zusters uit andere delen van de wereld, ja, zelfs hun eigen land, daardoor werden ze aangemoedigd om hun situatie te veranderen. Voorvechtster werd de afgestudeerde Tibetaanse arts Dr. Tsering Palmo, die in 1996 de 'Ladakh Nuns Association', oprichtte waarmee ze zich actief inzette voor de verbetering van het lot van de nonnen. En met opzienbarend resultaat!! Het aantal nonnen groeit, terwijl er steeds minder monniken komen, dit o.a. omdat ze door het grote leger dat in Ladakh is gestationeerd gerekruteerd (geld!!!) worden.
De Dalai Lama heeft een bijdrage gegeven voor het werk van de LNA, en het werk van Dr. Palmo vindt langzamerhand ook lokaal de erkenning die ze verdient. Zij is het die aan haar omgeving duidelijk maakte dat het woord 'ani" waarmee nonnen veelal worden aangesproken, ouderwets en neerbuigend is. Dit woord betekent letterlijk 'tante', maar houdt ook het woord 'dienstbode' in. De Ladakhse nonnen willen "chomos" genoemd worden, niets meer en niets minder.
De vorig jaar in het leven geroepen stichting "Dutch Foundation for Ladakhi Nuns" werkt nauw samen met de LNA om haar doelen te verwerkelijken, waarvan de zelfredzaamheid van de kloosters in de nabije toekomst een belangrijke is. Daartoe zijn opleidingen heel belangrijk. Twee nonnen zijn onderwijzeres op een lokale school en verdienen zo een deel van het geld dat nodig is om hun klooster te laten draaien. Acht jonge vrouwen volgen een amchi-opleiding in zuid India, een aantal bezoekt de universiteit voor nonnen in Dharamsala (Dolma Ling) of gaan naar andere scholen.
Daarnaast bouwen mensen uit Thiksey een nieuw klooster voor 27 nonnen tussen de 45 en 87 jaar oud, die nog nooit in een klooster hebben gewoond en thans leven in uitgewoonde koeienstallen. Deze zomer zullen mensen uit Nederland en Amerika meehelpen om het klooster af te bouwen. In de komende jaren wordt een gompa gebouwd, alsmede een aantal gastenkamers waar mensen uit het westen een retraite kunnen houden, vakantie kunnen vieren met de nonnen, en waarmee de nonnen in de toekomst verzekerd zullen zijn van hun eigen inkomen. Het klooster ligt op een schitterende plek, ter beschikking gesteld door de Rinpoche van het beroemde Thiksey klooster. Het ligt temidden van tien eeuwen oude stupa's, gebouwd door Rinchen Zhangpo, de bekende vertaler van de Tibetaanse Boeddhistische geschriften. De nonnen krijgen les van een geshe van hetzelfde klooster. Afgelopen zomer was ik getuige van de glunderende gerimpelde gezichten tijdens de openingsceremonie.